Welke ziektes kunnen ratten overbrengen?

Zijn ratten gevaarlijk voor de gezondheid?

Ratten kunnen ziektes overbrengen, maar het risico voor de meeste mensen in Nederland is klein. Besmetting gebeurt vooral via urine, uitwerpselen en speeksel van ratten, of via water en grond die daarmee vervuild zijn.

Ziektes die van dieren op mensen overgaan, heten zoönosen. Het RIVM noemt bij wilde knaagdieren onder meer leptospirose, hantavirussen, salmonella en campylobacter. Ook rattenbeetkoorts staat op die lijst. Direct contact met ratten en hun sporen kunt u daarom beter vermijden.

Wat is de ziekte van Weil?

De ziekte van Weil is een ernstige vorm van leptospirose, een infectie met de leptospira-bacterie. Ratten zijn de belangrijkste drager van de variant die de ziekte van Weil veroorzaakt. De bacterie leeft in de nieren van de rat en komt via de urine in de omgeving.

Volgens het RIVM draagt ongeveer de helft van de bruine ratten in Nederland deze bacterie bij zich. Daardoor raakt ook oppervlaktewater in de omgeving besmet. De bacterie kan buiten het lichaam lang overleven, bijvoorbeeld in slootwater of plassen.

Hoe raak je besmet met leptospirose?

U raakt besmet als de bacterie via een wondje of via de ogen, neus of mond het lichaam binnenkomt. Dat gebeurt vooral bij contact met water, modder of grond waar rattenurine in zit. Oppervlaktewater is volgens het RIVM de grootste bron van besmetting.

Mensen die veel met water of grond werken, lopen meer risico. Denk aan tuinders, rioolwerkers en mensen die zwemmen in open water buiten officiële zwemplekken. Ook bij het opruimen van een schuur of kruipruimte met rattensporen kunt u in contact komen met urine.

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Weil?

De ziekte begint vaak plotseling met hoge koorts van 39 tot 40 graden. Daarbij komen koude rillingen, hevige hoofdpijn, spierpijn (vooral in de kuiten), buikpijn en braken. In een later stadium kunnen geelzucht, problemen met de nieren en bloedingen in de huid optreden.

De tijd tussen besmetting en ziekte is 2 tot 30 dagen, meestal 7 tot 12 dagen. Krijgt u hoge koorts na contact met ratten, slootwater of modder, ga dan naar de huisarts en vertel over dat contact. De ziekte is te behandelen, maar vroeg behandelen is belangrijk.

In Nederland komt de ziekte van Weil weinig voor. Dat neemt niet weg dat het verstandig is om voorzichtig te zijn.

Wat is het Seoulvirus?

Het Seoulvirus is een hantavirus dat door bruine en zwarte ratten wordt overgedragen. Het virus zit in urine, uitwerpselen en speeksel van ratten. Het kan na uitscheiding ongeveer twee weken overleven.

In februari 2015 werd het Seoulvirus in Nederland voor het eerst aangetoond bij drie gevangen bruine ratten. Sinds 2016 is het ook gevonden bij gehouden ratten, zoals tamme ratten en voederratten. Sindsdien zijn enkele mensen ziek geworden van het virus. Zij hadden contact met gehouden ratten.

De meeste mensen die besmet raken, worden niet ziek of krijgen alleen griepachtige klachten. In zeldzame gevallen ontstaan ernstiger klachten, zoals leverontsteking, nierproblemen of koorts met inwendige bloedingen. Volgens het RIVM is het risico voor de algemene bevolking klein.

Welke hantavirussen komen nog meer voor in Nederland?

Naast het Seoulvirus komen in Nederland nog twee hantavirussen voor, maar die komen niet van ratten. Het Puumalavirus wordt verspreid door rosse woelmuizen en veroorzaakt jaarlijks enkele ziektegevallen. Het Tulavirus komt voor bij veldmuizen; bevestigde ziektegevallen bij mensen zijn er niet.

Rosse woelmuizen en veldmuizen leven vooral buiten, in bossen, bermen en velden. Wie daar veel werkt of een schuur aan de rand van een bos opruimt, kan ermee in contact komen.

Kunnen ratten salmonella overbrengen?

Ja. Ratten en muizen kunnen bacteriën als salmonella en campylobacter bij zich dragen en uitscheiden met hun ontlasting. Mensen raken vooral besmet via voedsel dat met uitwerpselen in aanraking is gekomen.

Volgens het RIVM is campylobacter in Nederland de belangrijkste veroorzaker van bacteriële voedselinfecties. Daarom is ongedierte in een keuken of voorraadkast een reëel hygiëneprobleem. Voor bedrijven die met voedsel werken, gelden extra eisen. Zie horeca, HACCP en ongedierte.

Hoe beschermt u zich tegen ziektes van ratten?

Vermijd direct contact met ratten, hun urine en hun uitwerpselen. Bescherm uw huid en slijmvliezen en was uw handen na mogelijk contact. Dat is het belangrijkste advies van het RIVM.

Praktische maatregelen:

• Draag handschoenen bij het opruimen van uitwerpselen of nestmateriaal.
• Maak sporen eerst nat met een schoonmaakmiddel voordat u ze opruimt, zodat er geen stof opwaait.
• Veeg of stofzuig uitwerpselen niet droog op.
• Dek wondjes af als u in de tuin, sloot of kruipruimte werkt.
• Gooi voedsel weg waar knaagsporen of uitwerpselen bij zitten.
• Was daarna uw handen grondig met water en zeep.

Een dode rat pakt u nooit met blote handen op. Hoe u dat veilig doet, leest u in dode rat gevonden: wat nu.

Moet ik ratten melden bij de gemeente?

Ja, als de ratten in de openbare ruimte zitten. Het RIVM adviseert om ratten in de omgeving te melden bij de gemeente. Volgens de Wet publieke gezondheid moet de burgemeester maatregelen nemen als er gevaar is voor de volksgezondheid.

Zitten de ratten in of rond uw eigen woning, dan bent u meestal zelf verantwoordelijk. Sommige gemeenten helpen ook dan. Wat de gemeente doet, leest u in wat doet de gemeente bij ratten.

Wanneer schakelt u een bestrijder in?

Schakel een bestrijder in als u ratten of sporen in of rond uw huis ziet, zeker als er kinderen, ouderen of mensen met een verminderde weerstand wonen. Hoe eerder u handelt, hoe kleiner de kans op contact met urine en uitwerpselen.

Ratten- en Muizenbestrijding is binnen 24 uur ter plaatse, vaak nog dezelfde dag. De inspectie is gratis en een behandeling kost vanaf €95. We werken met afgesloten lokaasstations, zodat er geen contact is met middelen of dode dieren. Meer informatie staat op de pagina rattenbestrijding.